odmrożenia

Urazy głowy w górach — GCS, red flags, kiedy ewakuacja

4 min czytania

Urazy głowy w górach to najczęstsza bezpośrednia przyczyna zgonów wśród wspinaczy poniżej 6000 m, a w Tatrach i Alpach stanowią ~30% wszystkich śmierci w górach. Mechanizmy: upadek z linii/drogi wspinaczkowej, spadający kamień (Grand Couloir na Mont Blanc), uderzenie czekanem lub sprzętem partnera, poślizgnięcie się na lodzie na zejściu. Każdy uraz głowy w górach, nawet pozornie błahy, wymaga ścisłej oceny i monitorowania — skutki opóźnionego krwiaka podtwardówkowego to śmierć 6–24 h później. W tym artykule: GCS w terenie, TBI red flags, decyzja o ewakuacji, apteczka.

W pigułce — urazy głowy w górach

  • Kask obowiązkowy na każdej wspinaczce/zimowej wędrówce — redukuje śmiertelność 40–60%
  • GCS (Glasgow Coma Scale) — proste narzędzie oceny w terenie, 3 kryteria (oczy + słowo + ruch)
  • Red flags: utrata przytomności >5 min, wymioty >2×, zwężenie źrenicy, niepamięć urazu, nierówne źrenice
  • Obserwacja 24 h minimum dla każdego urazu z chwilową utratą przytomności lub niepamięcią
  • Ewakuacja natychmiastowa: GCS <13, ogniskowe objawy neurologiczne, wymioty >3×, stały ból głowy narastający
  • Apteczka: paracetamol (NIE ibuprofen/aspiryna przez 48 h po urazie — ryzyko krwotoku), kompres lodowy, bandaż uciskowy

GCS — Glasgow Coma Scale w terenie

GCS to standaryzowana skala oceny stanu świadomości, używana globalnie w medycynie ratunkowej. Trzy komponenty, suma 3–15 punktów:

Otwieranie oczu (1–4)

  • 4 — spontaniczne
  • 3 — na głos (zawołanie)
  • 2 — na ból (ściśnięcie czubka palca)
  • 1 — brak odpowiedzi

Odpowiedź słowna (1–5)

  • 5 — zorientowany (wie gdzie, kto, kiedy)
  • 4 — splątany (mówi pełne zdania, ale z błędami)
  • 3 — słowa niepowiązane (pojedyncze wyrazy, bez kontekstu)
  • 2 — dźwięki niezrozumiałe (jęki, stęk)
  • 1 — brak

Odpowiedź ruchowa (1–6)

  • 6 — wykonuje polecenia („ściśnij mi rękę”)
  • 5 — lokalizuje ból (sięga do miejsca bolesnego)
  • 4 — unika bólu (zgina rękę ucieka od bodźca)
  • 3 — zgina patologicznie (dekortykacja — ramiona przy ciele, pięści zaciśnięte)
  • 2 — prostuje patologicznie (decerebracja — ramiona wyciągnięte, odwrócone)
  • 1 — brak ruchu